بررسی و تحلیل ترجمهٔ انگلیسی سورهٔ یاسین (سورهٔ مبارکهٔ یس) | دگرسانی زوارت و طبیعی‌بودن نایدا

توضیحات

کتاب بررسی و تحلیل ترجمهٔ انگلیسی سورهٔ یاسین یک پژوهش دانشگاهی به زبان انگلیسی در حوزهٔ مطالعات ترجمه است. نویسنده، هانیه مهوآبادی، سه ترجمهٔ معروف انگلیسی قرآن را روی سی آیهٔ سورهٔ یاسین با هم مقایسه می‌کند: ترجمهٔ محمد مارمادوک پیکتال (۱۹۳۰)، ترجمهٔ عبدالله یوسف علی (۱۹۷۷) و ترجمهٔ طاهره صفارزاده (۲۰۰۵). ابزار مقایسه دو نظریهٔ شناخته‌شدهٔ مطالعات ترجمه است: «مدل تطبیقی دگرسانی» (Shift) کیتی فن لوون زوارت و «رویکرد طبیعی‌بودن» (Naturalness) و هم‌ارزی پویای یوجین نایدا.

پشت جلد کتاب به فارسی خلاصه می‌کند: «کتاب حاضر در پنج فصل، نظریهٔ دگرسانی فن لوون زوارت و رویکرد طبیعی نایدا در ترجمهٔ فارسی به انگلیسی قرآن کریم را تحلیل کرده است. بر اساس یافته‌ها، رابطه‌ای میان نظریهٔ دگرسانی زوارت و رویکرد طبیعی‌بودن ترجمهٔ نایدا وجود ندارد. این کتاب می‌تواند برای مترجمان حرفه‌ای، دانشجویان و آموزگاران ترجمه در بعد نظری و عملی مفید باشد.»

این کتاب برای چه کسی است؟

• دانشجویان کارشناسی ارشد و دکتری مترجمی زبان انگلیسی و مطالعات ترجمه (به‌ویژه برای درس روش تحقیق و نقد ترجمه)
• استادان ترجمه که به دنبال نمونهٔ کامل یک پژوهش تطبیقی با داده‌های واقعی هستند
• مترجمان متون دینی و پژوهشگران ترجمهٔ قرآن

توجه: متن اصلی کتاب انگلیسی است؛ خوانندهٔ آن باید انگلیسی دانشگاهی بداند.

داخل کتاب چه می‌خوانید؟ (ساختار پنج فصل)

Chapter 1 – Introduction

مقدمه، پیشینهٔ نظری، بیان مسئله، اهمیت پژوهش، سه پرسش پژوهش و تعریف اصطلاح‌های کلیدی: translation shift، micro-structural و macro-structural shift، transeme، architranseme و modulation. نویسنده می‌گوید تا جایی که می‌داند، کسی پیش از این رابطهٔ مدل تطبیقی زوارت و طبیعی‌بودن ترجمهٔ قرآن را بررسی نکرده است.

Chapter 2 – Review of Literature

مرور ادبیات و تاریخ ترجمهٔ قرآن در طول قرن‌ها: از نخستین ترجمهٔ لاتین در قرن دوازدهم میلادی تا ترجمه‌های انگلیسی قرن بیستم و بحث دربارهٔ این‌که چرا مسلمانان ترجمه‌های قرآن را «تفسیر» می‌دانند.

Chapter 3 – Methodology

مواد پژوهش (سه ترجمهٔ انگلیسی سورهٔ یاسین و ترجمهٔ فارسی صفارزاده)، ابزار (تحلیل داده‌ها با Excel و Word) و روش کار: سی آیه بر پایهٔ مدل تطبیقی دگرسانی زوارت (۱۹۸۹) و نظریهٔ هم‌ارزی پویای نایدا (۱۹۶۴) با هم مقایسه می‌شوند.

Chapter 4 – Data Analysis

سی آیه به عربی و فارسی، همراه با سه ترجمهٔ انگلیسی، یک‌به‌یک تحلیل می‌شوند. جدول دسته‌بندی دگرسانی‌ها از زوارت نقل شده است: Modulation (یکی از دو transeme با architranseme یکی است و دیگری از نظر معنایی یا سبکی فرق دارد)، Modification (هر دو با architranseme تفاوت دارند) و Mutation (به دلیل افزودن، حذف یا تغییر ریشه‌ای معنا، architranseme قابل تعیین نیست).

Chapter 5 – Conclusion

پاسخ به پرسش‌های پژوهش: پیکتال با ۲۱ مورد بیشترین استفاده را از دگرسانی‌های مدل زوارت داشته است؛ ترجمهٔ صفارزاده با ۲۹ مورد طبیعی‌بودن (۴۷٫۵۴ درصد کل موارد) طبیعی‌ترین ترجمه است؛ و ضریب همبستگی نزدیک به صفر نشان می‌دهد رابطهٔ معناداری بین میزان دگرسانی و طبیعی‌بودن وجود ندارد. فصل با کاربردهای آموزشی (تدریس دگرسانی فارسی به انگلیسی در کلاس ترجمه) و پیشنهاد برای پژوهش‌های بعدی تمام می‌شود. کتاب‌نامه (Abdul Raof، Baker، Catford، Nida و …) در پایان آمده است.

«دگرسانی» در ترجمه یعنی چه؟

دگرسانی (translation shift) هر تغییری است که مترجم ناگزیر است در ساختار یا معنای متن مبدأ اعمال کند تا جملهٔ مقصد طبیعی دربیاید. این تغییرها خطا نیستند؛ بخشی از طبیعت ترجمه‌اند. ارزش مدل زوارت در این است که همین تغییرهای ریز را قابل شمارش و مقایسه می‌کند؛ یعنی از قضاوت سلیقه‌ای به دادهٔ عددی می‌رسد.

«طبیعی‌بودن» نایدا چه معنایی دارد؟

نایدا می‌گوید ترجمهٔ خوب، ترجمه‌ای است که خوانندهٔ زبان مقصد همان واکنشی را نشان دهد که خوانندهٔ متن اصلی نشان می‌داده — نه اینکه واژه‌به‌واژه برابر باشد. این دو نگاه (شمارش دگرسانی و سنجش طبیعی‌بودن) در ظاهر باید به هم مربوط باشند، و همین فرض نقطهٔ شروع این پژوهش است.

چرا سورهٔ یاسین؟

انتخاب یک سورهٔ مشخص در پژوهش تطبیقی دو دلیل دارد: داده محدود و قابل تحلیل می‌شود، و سنجش میان سه ترجمه روی عیناً همان متن انجام می‌شود. سورهٔ یاسین هم تنوع ساختاری خوبی دارد: خطاب، روایت، تشبیه و تمثیل؛ پس برای دیدن انواع دگرسانی میدان خوبی است.

چرا ترجمهٔ قرآن را «تفسیر» می‌دانند؟

یکی از بحث‌های فصل دوم همین است: بسیاری از مسلمانان ترجمهٔ قرآن را نه «قرآن» بلکه تفسیر یا برگردانِ معنا می‌دانند، چون متن عربی با ساختار، آهنگ و لایه‌های معنایی خودش بخشی از پیام است. همین نکته کار مترجم را سخت می‌کند: او باید میان وفاداری به ساختار متن اصلی و روانی متن مقصد انتخاب کند؛ و این انتخاب دقیقاً همان جایی است که دگرسانی‌ها شکل می‌گیرند.

چه کسی به این پژوهش نیاز دارد؟

کسی که می‌خواهد دربارهٔ کیفیت یک ترجمه حرف بزند، به ابزار نیاز دارد؛ وگرنه بحث به سلیقه می‌رسد. این کتاب نشان می‌دهد چطور می‌توان یک داوری کیفی («این ترجمه روان‌تر است») را به داده تبدیل کرد و بعد درباره‌اش استدلال کرد. همین مهارت برای نوشتن پایان‌نامه، داوری مقاله و تدریس نقد ترجمه کاربرد دارد.

چطور از این کتاب استفاده کنیم؟

اگر دانشجوی مطالعات ترجمه هستید، دو بار بخوانید: بار اول برای فهمیدن موضوع، بار دوم برای دیدن «چگونگی» کار — بیان مسئله، پرسش‌های پژوهش، روش نمونه‌گیری و نحوهٔ گزارش یافته‌ها. اگر مدرس هستید، جدول دسته‌بندی دگرسانی‌ها را به کلاس ببرید و از دانشجویان بخواهید روی دو آیه خودشان تحلیل کنند.

معرفی مؤلف و ناشر

مؤلف کتاب هانیه مهوآبادی است. انتشارات لوح برتر در کنار کتاب‌های آموزشی و کمک‌درسی، مجموعه‌ای از کتاب‌های دانشگاهی در حوزه‌های علوم انسانی، زبان و علوم زیستی منتشر کرده است و این کتاب در همان مجموعه قرار دارد.

مشخصات کتاب در یک نگاه

• مؤلف: هانیه مهوآبادی
• ناشر: انتشارات لوح برتر
• موضوع: مطالعات ترجمه، ترجمهٔ قرآن کریم به انگلیسی
• زبان متن: انگلیسی (معرفی پشت جلد فارسی)
• سطح: دانشگاهی (ارشد و دکتری)
• ساختار: پنج فصل + کتاب‌نامه

سؤالات پرتکرار

کتاب به زبان فارسی است یا انگلیسی؟

متن کتاب انگلیسی است. فقط معرفی پشت جلد و شناسنامه فارسی است. آیه‌ها به عربی و فارسی هم آمده‌اند.

کدام ترجمه‌های انگلیسی قرآن در کتاب مقایسه شده‌اند؟

ترجمهٔ پیکتال (۱۹۳۰)، یوسف علی (۱۹۷۷) و طاهره صفارزاده (۲۰۰۵) روی سی آیهٔ سورهٔ یاسین.

نتیجهٔ اصلی پژوهش چیست؟

طبق فصل پنجم: پیکتال بیشترین دگرسانی را دارد، ترجمهٔ صفارزاده طبیعی‌ترین است و بین میزان دگرسانی و طبیعی‌بودن رابطهٔ معناداری دیده نشد.

این کتاب برای پایان‌نامه قابل استناد است؟

کتاب ساختار کامل یک پژوهش دانشگاهی (پنج فصل + کتاب‌نامه) دارد و می‌تواند به‌عنوان پیشینهٔ پژوهش در مطالعات ترجمهٔ قرآن استفاده شود.

تفاوت Modulation، Modification و Mutation چیست؟

طبق جدول زوارت که در فصل چهارم نقل شده: در Modulation یکی از دو جزء با هستهٔ مشترک یکی است و دیگری فرق دارد؛ در Modification هر دو فرق دارند؛ و در Mutation به دلیل افزودن، حذف یا تغییر ریشه‌ای معنا، هستهٔ مشترک قابل تعیین نیست.

این معرفی بر پایهٔ گزیدهٔ رسمی کتاب (شناسنامه، فهرست، مقدمه و صفحات نمونه) نوشته شده است.