راهنمای عملی مشاوران مدارس | روان‌شناسی عملی مدرسه (آنچه مشاوران و والدین باید بدانند)

توضیحات

کتاب راهنمای عملی مشاوران مدارس با عنوان فرعی «روان‌شناسی عملی مدرسه» و شعار روی جلد «آنچه مشاوران و والدین باید بدانند»، کتابی است دربارهٔ مشکلات رفتاری، شخصیتی و یادگیری دانش‌آموزان و راه‌های عملی برخورد با آن‌ها. پشت جلد کتاب هدف آن را این‌طور خلاصه می‌کند: بررسی مشکلات فردی و شخصیتی دانش‌آموزان و اختلالات یادگیری، و ارائهٔ راهکارهای علمی و کاربردی برای درمان آن‌ها به مشاوران، معلمان و حتی والدین.

نویسندگان کتاب مصطفی دهقانی (عضو باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر) و مولود کیخسروانی (هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر) هستند و هر دو کارشناس ارشد مشاورهٔ خانواده‌اند. کتاب به چاپ هفتم (۱۴۰۳) رسیده و ۱۴۴ صفحه دارد.

در مقدمه، نویسندگان به این آمار اشاره می‌کنند که تقریباً یک‌پنجم کودکان و نوجوانان، بدون توجه به این‌که کجا و چگونه زندگی می‌کنند، در دوران کودکی و نوجوانی دچار مشکلات روانی–اجتماعی می‌شوند: افت تحصیلی، گوشه‌گیری، اعتماد به نفس ضعیف، مشکل در ارتباط با هم‌سالان و بزرگسالان. کتاب می‌خواهد به مشاوران و مربیان کمک کند این مشکلات را بشناسند و «با راه‌های مناسب مداخله» آشنا شوند.

این کتاب برای چه کسی است؟

• مشاوران و مربیان پرورشی مدارس ابتدایی و متوسطه
• معلمانی که در کلاس با پرخاشگری، حسادت یا اضطراب درسی دانش‌آموزان روبه‌رو هستند
• والدینی که می‌خواهند رفتار فرزندشان را بهتر بفهمند (کتاب بخش‌هایی را مستقیم خطاب به پدر و مادر نوشته است)
• دانشجویان مشاوره، روان‌شناسی و علوم تربیتی به‌عنوان منبع کمکی

داخل کتاب چه می‌خوانید؟ (فهرست کتاب)

• فصل اول: مشکلات فردی — از صفحهٔ ۷
• فصل دوم: مشکلات شخصیتی — از صفحهٔ ۳۱
• فصل سوم: روان‌شناسی مدرسه — از صفحهٔ ۴۷
• فصل چهارم: ناتوانی‌های یادگیری — از صفحهٔ ۹۵
• فهرست منابع — صفحهٔ ۱۴۴

هر فصل به چند «بخش» تقسیم شده است. در گزیدهٔ کتاب این بخش‌ها دیده می‌شود:

• فصل اول – بخش اول: پرخاشگری کودکان (علل و راهکارها)؛ بخش دوم: حسادت کودکان
• فصل دوم – بخش اول: اختلالات شخصیت (تعریف شخصیت با سه ویژگی بی‌همتایی، ثبات و قابلیت پیش‌بینی؛ معرفی اختلال‌هایی مثل شخصیت پارانوئید و اسکیزوئید)
• فصل سوم – بخش اول: روش‌های افزایش اعتماد به نفس در کودکان و بزرگسالان (تعریف اعتماد به نفس، نقش خانواده، ویژگی‌های افراد با اعتماد به نفس بالا)
• فصل چهارم – بخش اول: اختلال ریاضی (تعریف اختلال ریاضی، اضطراب ریاضی و راه‌های غلبه بر آن توسط معلمان)

نگاهی به داخل کتاب: پرخاشگری کودکان

برای این‌که سبک کتاب دستتان بیاید، بخش اول فصل اول را مرور می‌کنیم. کتاب اول پرخاشگری را تعریف می‌کند («رفتار تند و دشمنانه به هنگام عدم سازگاری با موقعیت») و دو نوع آن را جدا می‌کند: پرخاشگری خصمانه که هدفش صدمه زدن است و پرخاشگری وسیله‌ای که هدفش دفاع از موقعیت و به دست آوردن پاداش است. بعد علل را می‌شمارد؛ از عوامل بدو تولد گرفته تا روش‌های تربیتی متناقض والدین، بی‌توجهی، و وضعیت اجتماعی و اقتصادی خانواده.

سپس سه فهرست عملی می‌آید:

• تکنیک‌های کنترل پرخاشگری در محیط خانواده: صمیمیت، تأمل و سکوت، تخلیه، مدل پرخاشگری غیرپرخاشگرانه (مثل قدم زدن)، تنبیه فقط به‌صورت موقت، و صحبت کردن دربارهٔ مشکل که کتاب آن را بهترین روش می‌داند.
• درمان پرخاشگری: همکاری، سرگرم کردن، محبت، آموزش، صبر و متانت، تشویق، عادت دادن کودک به انتقاد صحیح، توبیخ.
• با کودکان پرخاشگر چگونه رفتار کنیم؟ فهرستی شماره‌دار با هفده راهکار؛ از کار روی الگوی کودک و ورزش برای تخلیهٔ هیجانی تا بستن «قرارداد رفتاری» با کودک برای دریافت جایزه در برابر رفتار مطلوب.

بقیهٔ کتاب هم با همین ساختار پیش می‌رود: تعریف کوتاه، علت‌ها، و راهکارهای شماره‌دار که مشاور یا معلم می‌تواند همان روز در مدرسه اجرا کند.

مشخصات کتاب طبق فیپا؛ رکورد کتاب با شمارهٔ کتاب‌شناسی ملی ۳۸۷۶۳۷۰ در سامانهٔ کتابخانهٔ ملی ایران قابل جست‌وجو است.

مشاور مدرسه دقیقاً چه کاری می‌کند؟

نقش مشاور مدرسه فقط رسیدگی به دانش‌آموز مشکل‌دار نیست. سه لایه دارد: پیشگیری (آموزش مهارت به همهٔ دانش‌آموزان)، شناسایی زودهنگام (دیدن نشانه‌ها پیش از بحران) و مداخله (کار با دانش‌آموز، خانواده و معلم). کتابی که مشکلات فردی، شخصیتی، مدرسه‌ای و یادگیری را جدا فصل‌بندی کند، دقیقاً همین سه لایه را پوشش می‌دهد.

ناتوانی یادگیری با تنبلی فرق دارد

رایج‌ترین خطای مدرسه و خانه این است که دانش‌آموز با ناتوانی یادگیری را تنبل یا بی‌انگیزه بدانند. نشانهٔ تشخیصی ساده این است: ناهماهنگی میان توان ذهنی کودک و عملکردش در یک مهارت خاص. کودکی که در گفت‌وگو تیز است اما در خواندن بسیار کند، مسئله‌اش انگیزه نیست. فصل چهارم کتاب به همین موضوع اختصاص دارد.

چرا والدین هم مخاطب این کتاب‌اند؟

بخش بزرگی از تغییر رفتار کودک در خانه اتفاق می‌افتد، نه در اتاق مشاور. اگر مشاور برای پرخاشگری راهکار بدهد اما خانواده روش قبلی را ادامه دهد، نتیجه‌ای نمی‌گیرد. به همین دلیل کتاب بخش‌هایی را مستقیم خطاب به پدر و مادر نوشته است.

چطور از این کتاب استفاده کنیم؟

این کتاب را از اول تا آخر نخوانید؛ مرجع است. وقتی با یک مورد مشخص روبه‌رو شدید — پرخاشگری، حسادت، اعتماد به نفس پایین یا ضعف در خواندن — سراغ بخش مربوط بروید، راهکارها را بخوانید و دو مورد را برای دو هفته اجرا کنید. نتیجه را یادداشت کنید؛ بی ثبت نتیجه، نمی‌توان فهمید راهکار جواب داده یا نه.

مشخصات کتاب در یک نگاه

• مؤلفان: مصطفی دهقانی، مولود کیخسروانی
• ناشر: انتشارات لوح برتر
• موضوع: روان‌شناسی مدرسه، مشاورهٔ تحصیلی
• تعداد صفحات: ۱۴۴
• نوبت چاپ: هفتم، ۱۴۰۳
• شابک: 978-600-7412-07-7

انتشارات لوح برتر

انتشارات لوح برتر در کنار کتاب‌های آموزشی و کمک‌درسی، مجموعه‌ای از کتاب‌های دانشگاهی در حوزهٔ روان‌شناسی، علوم تربیتی و مشاوره منتشر کرده است. رسیدن این کتاب به چاپ هفتم نشان می‌دهد که مخاطبانش — مشاوران، معلمان و دانشجویان — سال‌ها آن را به کار برده‌اند.

سؤالات پرتکرار

این کتاب فقط برای مشاوران است یا معلم و والدین هم می‌توانند بخوانند؟

پشت جلد کتاب مخاطب را «مشاوران، معلمان و حتی والدین» معرفی می‌کند و در متن، بخش‌هایی مثل کنترل پرخاشگری در خانواده و حسادت کودکان مستقیم خطاب به پدر و مادر نوشته شده است.

کتاب برای کدام مقطع تحصیلی است؟

کتاب به مقطع خاصی محدود نیست؛ مثال‌ها هم دربارهٔ کودکان است و هم نوجوانان، و فصل چهارم به ناتوانی‌های یادگیری مثل اختلال ریاضی می‌پردازد که بیشتر در دبستان دیده می‌شود.

چاپ چندم کتاب در فروشگاه موجود است؟

چاپ هفتم (۱۴۰۳) که در شناسنامهٔ کتاب ثبت شده است.

آیا کتاب منبع دانشگاهی محسوب می‌شود؟

کتاب فهرست منابع دارد و نویسندگان آن عضو دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر هستند؛ در فروشگاه در دستهٔ کتاب‌های دانشگاهی روان‌شناسی و علوم تربیتی قرار گرفته و به‌عنوان منبع کمکی درس‌های مشاورهٔ مدرسه قابل استفاده است.

این معرفی بر پایهٔ گزیدهٔ رسمی کتاب (شناسنامه، فهرست، مقدمه و صفحات نمونه) نوشته شده است.