کتاب خرگوش‌ها و مارهای بوآ | فاضل اسکندر | ترجمهٔ آبتین گلکار | نشر افق

توضیحات

کتاب خرگوش‌ها و مارهای بوآ نوشتهٔ فاضل اسکندر با ترجمهٔ آبتین گلکار و به‌دست نشر افق در ۲۲۴ صفحه منتشر شده است. این یک تمثیل است؛ داستانی که ظاهرش حیوانات‌اند و موضوعش قدرت.

در دنیای این کتاب، مارهای بوآ خرگوش‌ها را می‌خورند و خرگوش‌ها این را پذیرفته‌اند. پرسش کتاب این است: چرا؟

درباره کتاب خرگوش‌ها و مارهای بوآ

فاضل اسکندر این داستان را در دوران شوروی نوشت. او نمی‌توانست مستقیم دربارهٔ نظام سیاسی حرف بزند، پس جامعه‌ای از حیوانات ساخت و همان ساختار را در آن نشان داد.

در این جامعه، مارها معتقدند خرگوش‌ها را «هیپنوتیزم» می‌کنند و خرگوش‌ها هم همین را باور دارند. کتاب نشان می‌دهد این باور، نه قدرتِ واقعی مار، چیزی است که نظام را سرپا نگه می‌دارد.

سبک کتاب

سبک کتاب تمثیل طنزآمیز است. لحن راوی خونسرد و بی‌تفاوت می‌نماید و همین، طنز را تلخ‌تر می‌کند.

متن پر از گفت‌وگوهای شبه‌جدی است: جلسه‌های مارها، سخنرانی‌های رهبر خرگوش‌ها و بحث‌های نظری دربارهٔ «آیندهٔ درخشان». هر کسی که زبان بیانیه‌های رسمی را شنیده باشد، لبخند می‌زند.

خلاصه‌ای از کتاب

در جامعهٔ خرگوش‌ها همه‌چیز سر جایش است: رهبری هست، وعدهٔ یک آیندهٔ بهتر هست و قاعده‌ای پذیرفته‌شده که مارها هر چند وقت یکی از آن‌ها را می‌برند.

اما یک خرگوش کشف می‌کند که هیپنوتیزم مارها واقعی نیست؛ خرگوش‌ها از ترس خودشان بی‌حرکت می‌مانند. او این حقیقت را به بقیه می‌گوید.

واکنش جامعهٔ خرگوش‌ها به این کشف، بخش اصلی و تکان‌دهندهٔ کتاب است. مشکل، دیگر مار نیست.

معرفی نویسنده؛ فاضل اسکندر

فاضل اسکندر (۱۹۲۹–۲۰۱۶) نویسنده و شاعر اهل آبخازیا بود که به زبان روسی می‌نوشت. او از شناخته‌شده‌ترین طنزنویسان ادبیات روسی قرن بیستم است.

آثار او بیشتر در فضای زادگاهش می‌گذرند و با طنزی گرم و نگاهی انسانی نوشته شده‌اند. «سندرو از چگم» از دیگر کارهای مشهور او است.

معرفی مترجم؛ آبتین گلکار

آبتین گلکار مترجم و پژوهشگر ادبیات روسی و از شناخته‌شده‌ترین مترجمان این زبان در ایران است. او آثار متعددی از ادبیات روس و اوکراین را به فارسی برگردانده است.

ترجمهٔ او از این کتاب مستقیم از متن روسی انجام شده؛ نکته‌ای که در متنی وابسته به لحن و طنز اهمیت زیادی دارد.

معرفی ناشر؛ نشر افق

نشر افق از ناشران شناخته‌شدهٔ ادبیات داستانی و ترجمه در ایران است و مجموعهٔ آثار ترجمه‌شدهٔ آن اعتبار دارد.

چرا خواندن کتاب خرگوش‌ها و مارهای بوآ مفید است؟

این کتاب در دویست صفحه چیزی را توضیح می‌دهد که کتاب‌های علوم سیاسی با صدها صفحه می‌گویند: نظام‌های ناعادلانه با زور بیرونی سرپا نمی‌مانند؛ با پذیرش درونی سرپا می‌مانند.

چون متن طنز است، خواندنش سنگین نیست. اما بعد از تمام‌شدنش رهایتان نمی‌کند.

شخصیت‌های اصلی داستان

• خرگوش متفکر: آن‌که حقیقت را کشف می‌کند و بهایش را می‌پردازد.
• رهبر خرگوش‌ها: نگهبان نظم موجود و وعده‌دهندهٔ آیندهٔ درخشان.
• بوآی بزرگ: نمایندهٔ قدرت؛ که خودش هم از قاعده‌ها پیروی می‌کند.
• مار جوان: آن‌که به روش‌های قدیمی شک می‌کند.

این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟

برای علاقه‌مندان ادبیات تمثیلی و طنز سیاسی، و برای کسانی که «قلعهٔ حیوانات» را خوانده‌اند و دنبال اثری مشابه با نگاهی دیگر هستند.

درون‌مایهٔ کتاب

موضوع محوری کتاب «همدستی قربانی» است؛ ایده‌ای که در کتاب با یک تصویر ساده بیان می‌شود: خرگوشی که بی‌حرکت می‌ماند، خودش بخشی از سازوکار است.

موضوع دوم، نقش وعده است. جامعهٔ خرگوش‌ها با امید به آینده‌ای بهتر وضع امروز را تحمل می‌کند و رهبران هم دقیقاً همین امید را مدیریت می‌کنند.

موضوع سوم، سرنوشت کسی است که حقیقت را می‌گوید. اسکندر خوش‌بین نیست؛ در این کتاب گفتن حقیقت پاداش ندارد.

چرا تمثیل حیوانی؟

در ادبیاتی که زیر سانسور کار می‌کند، تمثیل حیوانی ابزاری قدیمی است. نویسنده هیچ کشور و هیچ حزبی را نام نمی‌برد، پس متن قابل‌انتشار می‌ماند.

فایدهٔ دوم این شکل، ماندگاری آن است. چون داستان به یک دوره گره نخورده، سال‌ها بعد هم خوانده می‌شود و خواننده قرینه‌های روزگار خودش را پیدا می‌کند.

کتاب‌های هم‌موضوع

«قلعهٔ حیوانات» جورج اورول نزدیک‌ترین نمونه به این کتاب است. تفاوتشان در لحن است: اورول تلخ و خشک می‌نویسد و اسکندر با طنزی گرم. خواندن این دو پشت سر هم تجربهٔ جالبی است.

چه نسخه‌های دیگری از این کتاب منتشر شده است؟

این اثر در فارسی کم‌تر ترجمه شده است. نسخهٔ عرضه‌شده در این صفحه ترجمهٔ آبتین گلکار از نشر افق در ۲۲۴ صفحه است و نسخهٔ الکترونیک آن هم موجود است.